Home   Vulkanen

Vulkanen

default-thumbnail

Inleiding

vulkanenVulkanen ontstaan doordat dat de aarde veranderlijk is. Een uitbarstende vulkaan kan rivieren van gloeiend hete lava uitspuwen of enorme wolken as en gas de lucht in spuwen. Tijdens een zware aardbeving kan de bodem zo hevig schudden, dat hele steden in puin vallen. Bij zulke natuurrampen kunnen duizenden mensen omkomen. Maar de meeste vulkanen en aardbevingen zijn niet zo schadelijk voor mensen of hun bezittingen. Het zijn natuurverschijnselen die over de hele wereld voorkomen (hoewel op sommige plaatsen meer dan op andere). De bekendste vulkanen zijn mooie kegelvormige bergen. Maar elke opening waardoor lava aan de oppervlakte komt is een vulkaan. Sommige zijn breed en plat, en de meeste bevinden zich heel diep in de oceanen.

Slapend of dood?

vulkaan

Vulkanen kunnen tussen de uitbarstingen jarenlang en zelfs eeuwenlang slapen. In zo’n rustperiode borrelen soms vulkanische gassen op uit het afkoelende magma (soort lava) onder de vulkaan. Terwijl de gassen door de gesteenten van de berg opstijgen, reageren ze met de mineralen in het gesteente waardoor nieuwe mineralen ontstaan. Die zijn vaak fel gekleurd, met grote kristallen. Eenmaal aan de oppervlakte stijgen de gassen in kalm tempo omhoog in de atmosfeer. De krater die na de laatste uitbarstingen overblijft, begint in de loop der tijd te verweren. Op de nieuwe rotsen verschijnen planten en door uitslijting van wind en water worden de hellingen minder steil. Als de rustperiode tienduizenden jaren aanhoudt, is het soms nauwelijks meer mogelijk in de berg een vulkaan te herkennen. Pas in die fase kan het veilig zijn om aan te nemen dat de vulkaan echt uitgewerkt is.

De grote uitbarsting van de Vesuvius

De beroemdste uitbarsting aller tijden is waarschijnlijk die Vesuvius, bij Napels in Italie, in 79 na Christus. Toen de altijd zo rustige berg op 24 augustus begon te schudden, werden de bewoners van de Romeinse steden Pompeji en Herculaneum volledig verrast. Hete as regende urenlang op Pompeji neer, tot de stad onder een metersdikke laag bedolven was. Veel mensen ontkwamen, kuchend en strompelend door de duisternis van de aswolk. Allen die zich in de stad bevonden, werden overvallen door een geweldige stormvlaag van as en gas (een gloedwolk). Het verloop van de ramp werd precies beschreven door Plinius de Jongere. Zijn brieven aan Tacitus bevatten het oudst bekende ooggetuigenverslag van een vulkanische uitbarsting. De bedolven steden raakten vrijwel vergeten, tot in de 18e eeuw een begin werd gemaakt met de opgravingen. Sindsdien is daar een unieke archeologische en aardkorst betreffende (geologische) schatkamer blootgelegd: twee bloeiende Romeinse steden, bevroren op het moment van hun vernietiging.

Een nieuw Pompeji: Sint Pierre

Een van de ergste vulkaanrampen van de 2Oe eeuw voltrok zich op 8 mei 1902 op het Caribisch eiland Martinique. Het was Hemelvaartsdag en de meeste inwoners van Sint Pierre besteedden geen aandacht aan de Pelee, de vulkaan die hoog boven hun stad uitrees. Toen de uitbarsting kwam, even voor 8 uur ‘s morgens, spuwde de berg een wolk gloeiend gas over het schilderachtige havenstadje uit. Sint Pierre werd met al zijn bewoners overspoeld. Ooggetuigen op schepen in de haven beschreven hoe de wolk alles verschrompelde en verschroeide. Een man zei: “De golf van vuur kwam op ons toe en over ons heen als een bliksemflits. Het klonk als duizend kanonschoten” Binnen enkele minuten was Sint Pierre verkoold, totaal onherkenbaar. Het enige dat de gruwelijke wolk achterliet was een dunne laag as over de resten. Een paar zeelieden op de schepen overleefden het; de 29.000 inwoners van het stadje waren op twee na allemaal dood.

De toorn der goden

Vanaf de oudste tijden hebben de mensen zich vragen gesteld over overweldigende natuurverschijnselen als aardbevingen en vulkaanuitbarstingen. Mythen (verhalen uit de oudste tijden van een volk of groep die de godsdienst, de goden, het bestaan of voortbestaan van dat volk betreft) zijn manier om zulke gebeurtenissen vast te leggen of te verklaren. Voor een groot deel van de menselijke geschiedenis waren mythen en legenden (verhaal over het leven van bv een heilige) de enige methoden om het verleden van generatie op generatie over te dragen. Veel van die mythen werden nooit of pas in latere tijden op papier gezet. Soms is het mogelijk om achter de poëtische verteltrant en spirituele ideeën bepaalde reële plaatsen of gebeurtenissen te herkennen. De meeste samenlevingen verklaren natuurverschijnselen als de ingrepen van een of meer goden. Zo verlenen ze aan de planeet emoties die wij van mensen zouden verwachten.

Wanneer de goden vertoornd (zeer boos) zijn, kunnen zij de mensen straffen met het vuur van een uitbarsting of de schokken van een aardbeving. De mensen antwoorden dan meestal met offers of geschenken die de goden weer gunstig moeten stemmen. Mensen die dicht bij actieve vulkanen leven zien de bergen vaak als een werkplaats van de goden. Vaak ook wordt de top van een vulkaan, gehuld in vuur en wolken, als een woonplaats van goden beschouwd.

Leven op de lava

Een vulkaanuitbarsting heeft diepgaande effecten op het landschap. Overal ter wereld is het land een onmisbare bestaansbron, waarop de gewassen groeien die de bevolking voedsel verschaffen. Een uitbarsting die minder dan 20 cm as produceert is een zegen voor de landbouwers. De as zit vol voedingsstoffen die de grond verrijken. Maar te veel gratis mest is een ramp. Het ergste dat een boer kan overkomen zijn de lavastromen – een dikke vloed heeft maanden nodig om af te koelen. Het kan tientallen (en in strengere klimaten zelfs eeuwen) duren voor mossen en schimmels heel langzaam op de lavabodem terugkeren. Daarna volgen bloeiende planten en tenslotte ook bomen. Het oppervlak van de lava verweert en wordt door de plantenwortels afgebroken tot er een laagje aarde ontstaat. Pas als de aardlaag dikker en vruchtbaarder wordt keert de begroeiing weer volop terug. Dat proces kan generaties lang duren.

Vulkanen op andere planeten

Ruimteonderzoek heeft aangetoond dat vulkanische activiteit in het zonnestelsel een van de belangrijkste geologische processen is. De vele ruimtereizen van de laatste 20 jaar hebben foto’s en zelfs steenmonsters opgeleverd. Sommige vaartuigen zullen nooit naar de aarde terugkeren, maar steeds dieper de ruimte in gaan terwijl ze informatie uitzenden die door computers in gedetailleerde afbeeldingen van de verder weg gelegen planeten wordt vertaald. Nu weten wij dat veel planetaire lichamen enorme kraters vertonen. De meeste zijn geen vulkanische kraters maar inslagkraters, de littekens van botsingen met meteorieten.

De maan, Venus en Mars hebben net als de aarde een hard oppervlak dat deels door vulkanische activiteit gevormd is. De vulkanen op de maan en op Mars zijn sinds vele miljoenen jaren uitgedoofd. De wetenschappers denken van Venus nog wel actieve vulkanen bezit. Maar van alle andere planeten in ons zonnestelsel vertoon alleen Lo, een van 16 manen van 3upiter, actieve en uitbarstende vulkanen.

Op Mars heb je de Olympus. Hij is 25 km hoog en 700 km breed.

Vragen

1. Wat zijn mythen? (dat zijn oude volksverhalen)

2. Hoe hoog en breed is de Olympus? (25 km hoog en 700 km breed)

3. Hoeveel mensen overleefden het in de Sint Pierre? (2 mensen)

4. Hoe heet de vulkaan in de manen bij Jupiter?

5. Na hoeveel jaar komen de mossen en schimmels terug op de lavabodem?

spreekbeurt

 




    Geef een reactie

    Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

    *



    Aardrijkskunde Aardbevingen
    Aarde
    Aboriginals (Australië)
    Chinese Muur
    Eskimo
    Flora en fauna van Antarctica
    Heelal
    Jungle
    Jungle
    Kometen en Meteorieten
    Milieuvervuiling Curaçao
    Mont Blanc
    Noordzee
    Spratly Eilanden
    Tropisch regenwoud
    Vulkaan
    Vulkanen
    Weer
    Weer

    Beroepen
    Apotheker
    Architect
    Boerderij (Boer)
    Brandweer
    Clowns
    Dierenarts
    Dierenverzorger
    Douane(smokkelen)
    Goochelaar
    Kok
    Politie
    Schoonheidsspecialiste
    Stewardess
    Tandarts
    Tandarts
    Timmerman
    Uitvaartverzorger
    Verpleging

    Dieren
    Amerikaanse Zeearend
    Apen
    Apenheul
    Bearded Collie
    Beren
    Bever
    Bij
    Bijen
    Cavia
    Cavia
    Chinchilla
    Degoe
    Dierentuin
    Dinosauriërs
    Dolfijn
    Dolfijnen
    Duitse Herder
    Dwerghamsters
    Eekhoorn
    Eenden
    Emoe
    Ezel
    Fjordenpaard
    Fret
    Giraffe
    Giraffen
    Golden Retriever
    Goudvis
    Goudvis
    Grijze Roodstaart Papegaai
    Haaien
    Hamerhaai
    Dieren (vervolg)
    Hamster
    Hamsters
    Herten
    Honden
    Ijsbeer
    IJsberen
    Inktvissen
    Jack Russel
    Kangoeroe
    Katachtigen
    Katten
    Katten
    Kikkers
    Koe
    Konijn
    Konijnen
    Krokodillen
    Krokodillen
    Lastdieren
    Leeuw
    Lieveheersbeestje
    Lieveheersbeestje
    Lynx
    Lynxen
    Mieren
    Nertsen
    Neushoorns
    Olifant
    Orka
    Paard
    Paarden
    Papegaaien
    Pijlgifkikker
    Pinguïns
    Postduiven
    Ratten en muizen
    Regenworm
    Schapen
    Slakken
    Spinnen
    Stokstaartjes
    Tijger
    Toekan
    Torenvalk
    Uilen
    Uilen
    Varkens en Wilde Zwijnen
    Vlaamse Gaai
    Vleermuizen
    Vlinders
    Vogelbekdier
    Vogelspinnen
    Vos
    Walvis
    Wandelende takken
    Wespen
    Wilde Konijn
    Wilde Zwijnen en Varkens
    Wolf
    Zebra
    Zeehond
    Zeehond
    Zeepaardje
    Zeeschildpad
    Zeesterren
    Zwarte weduwe
    Eten en Drinken
    Aardappel
    Bier
    Brood
    Chocolade
    Drop
    Frikadel
    Frisdrank
    IJs
    Kaas
    Kauwgom
    Koffie
    Koffie
    Mosterd
    Pinda
    Snoep
    Snoep
    Suiker
    Thee
    Water
    Zoethout
    Zuivel

    Feesten
    Halloween
    Halloween
    Sinterklaas
    Sinterklaas

    Geschiedenis
    Auto
    Auto
    De 7 wereldwonderen
    Dierentuin
    Dinosauriërs
    Eerste bewoners Nederland
    Eerste Wereldoorlog
    Ferrari
    Fiets
    Geld
    Giethoorn
    Glas
    Heksen
    Hunebedden
    Kastelen
    Katten
    Kinderarbeid
    Knikkeren
    Koningin Juliana
    Mahadma Ghandi
    Martin Luther King
    Mode
    Monster van Loch Ness
    Motorfiets
    Olympische Spelen
    Otzi de Gletsjermummie
    Paspoort
    Piramides
    Piraten
    Poep
    Rembrandt van Rijn
    Ruimtevaart
    Slaven
    Sluis bij Hengelo
    Spyker(auto)
    Steenbakkerij
    Strips
    Theo van Gogh
    Titanic
    Toetanchamon
    Trein
    Trekker
    Vikingen
    Vuur
    Vuurtoren
    Watersnoodramp 1953
    Zwitsers zakmes
    Gezondheid
    Aids
    Albino
    Alzheimer
    Anorexia nervosa
    Astma
    Autisme
    Baby's in het ziekenhuis
    Beugel
    Blindengeleidehonden
    Donor
    Doofheid
    Dyslexie
    Epilepsie
    Galstenen
    Gebit
    Gehandicapte kinderen
    Gehandicapten
    Gewicht
    Hart- en vaatziekten
    Hersenen
    Kanker
    Kanker
    Kanker (werkstuk)
    Kunstogen
    Menselijk lichaam
    Nierziekte
    Oog
    Pest
    Prematuur(te vroeg geboren)
    Roken
    Seksuele Voorlichting
    Skelet
    Spijsvertering
    Stem
    Syndroom van Down
    V.S.D
    Virussen
    Zonneziekte(EPP)
    Zweten

    Landen en Steden
    Amerika
    Amsterdam
    Antarctica
    Argentinië
    Argentinië
    Australië
    Brazilië
    Canada
    China
    Cyprus
    Frankrijk
    Galápagos eilanden
    Gran Canaria
    Indonesië
    Italië
    Japan
    Kreta
    Marokko
    Monaco
    Nepal
    Nieuw Zeeland
    Noorwegen
    Oman
    Oostenrijk
    Overijssel
    Paaseiland
    Portugal
    Portugal
    Rotterdam
    Suriname
    Terschelling
    Tibet
    Turkije
    Vlieland
    Zuid Afrika
    Personen
    Adolf Hitler
    Anne Frank
    Francine Oomen
    Steve Irwin
    Koningin Juliana
    Mahatma Ghandi
    Martin Luther King

    Natuurkunde
    Bliksem
    Elektriciteit
    Vuur
    Vuur

    Overige
    Afvalverwerking
    Baboesjka
    Benzine
    Bijgeloof
    Bio-industrie
    Circus Herman Renz
    De Kameleon (boek)
    De Kameleon (boek)
    Drinkwater
    Dromen
    Francine Oomen
    Gevangenis
    Goud
    Islam
    Jeugdgevangenis
    Kalk en kalkaanslag
    Kids tegen geweld
    Kinderboekenweek
    Kleuren
    Labyrint
    Lego
    Lelijke eend(auto)
    Liefde
    Luchtballon
    Luchtvervuiling
    Make-up
    Mode
    Monstertrucks
    De Optimist (Zeilboot)
    Parfum
    Pasadia Bibito Pin
    Piercings
    Racisme
    Scheiden
    Social Media
    Stenen
    Steve Irwin
    Tuinieren
    Varkensboerderij
    Vervoer
    Vliegtuigen(werkstuk)
    Wereldwinkel

    Muziek
    Beethoven
    Breakdance
    Dansen
    Dwarsfluit
    Gitaar
    Harmonieorkest
    Keyboard
    Orkest
    Viool

    Tweede Wereldoorlog
    Adolf Hitler
    Anne Frank
    Holocaust
    Jehova’s Getuigen in WO2
    Onderduiken
    Tweede Wereldoorlog
    Tweede Wereldoorlog
    Sporten
    Ajax
    Atletiek
    Ballet
    Basketbal
    Bowlen
    Dansen
    Darten
    Duiken
    Duivensport
    Elfstedentocht
    Handbal
    Hockey
    Judo
    Klimmen
    Majorette
    Motorcross
    Olympische Spelen
    Paardrijles
    Paardrijles en Verzorging
    Poker
    Postduiven
    Rugby
    Schaatsen
    Scouting
    Scouting
    Skaten
    Skiën
    Sportvissen
    Tang Soo Do (vechtsport)
    Tour de France
    Turnen
    Turnen
    Twirling
    Voetbal
    Zeevissen

    Spreekbeurt Engels
    Earthquakes
    Energy
    Food

    Organisaties
    Amnesty International
    De Kindertelefoon
    Kids Tegen Geweld
    Ronald McDonald Kinderfonds
    Unicef
    Sloppenwijken
    Wereld Natuur Fonds
    Zeehondencreche

    Organisaties met Eigen Spreekbeurt
    Artsen Zonder Grenzen
    Asielzoekers
    Astma
    Blind en Slechtziend
    De Kindertelefoon
    Dierenbescherming
    Dokters van de Wereld
    Gehandicapte Kinderen
    Het Colombinehuis
    Het Rode Kruis
    Kustwacht
    Roken
    Schildpaddensite
    Spoorwegmuseum
    Sterrenwacht
    Stichting Wakker Dier
    Traumahelikopter
    Unicef
    Verzetsmuseum Amsterdam
    Vliegeren
    War Child
    WNF
    Zeehondencreche Pieterburen
    Zonneziekte (EPP)
    Dierenpark Emmen
    Het Leger
    Pesten