Spreekbeurt: Phishing, zo herken je nepberichten

Inleiding 

Iedereen krijgt weleens een raar berichtje. “Je pakket kon niet worden bezorgd, klik hier.” Of: “Gefeliciteerd, je hebt een nieuwe telefoon gewonnen!” Soms is dat gewoon reclame, maar heel vaak is het een truc van oplichters. Die truc heet phishing. In deze spreekbeurt leer je wat phishing is, hoe je het herkent en wat je kunt doen om er niet in te trappen. 

Wat is phishing? 

Phishing is een manier van oplichten via internet. Iemand stuurt een bericht dat lijkt te komen van een bekend bedrijf, een bank, een webwinkel of zelfs een vriend. In dat bericht staat een link of een vraag. De oplichter wil dat jij iets doet: op de link klikken, een wachtwoord invullen of geld overmaken. 

Zo’n bericht kan binnenkomen als e-mail, als sms, via WhatsApp of in een chat in een game. Het ziet er vaak echt uit, met een logo en nette woorden. Daarom is het soms lastig om te zien dat het nep is. 

Waarom heet het phishing? 

Het woord komt van het Engelse fishing, dat vissen betekent. Een oplichter gooit als het ware een hengel met aas uit en hoopt dat iemand toehapt. Het aas is een spannend of eng bericht. De “ph” in plaats van “f” is een grapje van hackers uit de jaren negentig. Toen werd het woord voor het eerst gebruikt. 

Hoe ziet een nepbericht eruit? 

Nepberichten zijn er in allerlei soorten. Toch hebben ze vaak dezelfde kenmerken: 

Haast. “Doe het binnen 24 uur, anders wordt je account geblokkeerd!” Oplichters willen dat je snel handelt en niet nadenkt. 

Iets te mooi om waar te zijn. Een gratis telefoon, een cadeaubon of heel veel gratis punten in je favoriete game.

Een vreemde afzender. Het bericht zegt dat het van een bekend bedrijf komt, maar het mailadres of telefoonnummer klopt niet. 

Een rare link. Als je met je muis over de link gaat zonder te klikken, zie je soms een heel ander adres dan je verwacht. 

Vragen om geheime dingen. Een echt bedrijf vraagt nooit via een berichtje om je wachtwoord of een inlogcode. 

Taalfouten. Niet altijd, maar soms staan er vreemde zinnen of spelfouten in. 

Waarom trappen mensen erin? 

Je zou denken dat alleen onoplettende mensen erin trappen, maar dat is niet zo. Oplichters zijn slim. Ze sturen berichten op momenten dat je iets verwacht, zoals een pakketje. Of ze maken je bang, zodat je snel iets doet. Ook volwassenen die elke dag met computers werken, klikken er soms op. Dat komt omdat het bericht precies lijkt op wat ze normaal krijgen. 

Wat kun je zelf doen? 

• Stop en denk na. Heb je haast door een bericht? Dan is dat juist een reden om even te wachten. 
• Klik niet zomaar op links. Ga liever zelf naar de website of app van het bedrijf. 
• Deel nooit je wachtwoord of inlogcode, ook niet met iemand die zegt dat hij van de helpdesk is. 
• Vraag het aan iemand die je vertrouwt, zoals je ouders of je juf of meester. Gebruik een sterk wachtwoord en voor elke website een ander wachtwoord. 

Hoe beschermen scholen en bedrijven zich? 

Niet alleen kinderen krijgen nepberichten. Ook scholen en bedrijven zijn een doelwit. Een school heeft veel gegevens van leerlingen, zoals namen, adressen en cijfers. Die moeten goed beschermd worden. Scholen werken daarvoor met het normenkader IBP. IBP staat voor informatiebeveiliging en privacy. Daarin staat wat een school moet regelen om gegevens veilig te houden. 

Maar afspraken alleen zijn niet genoeg. De mensen die de mails openen, moeten een nepbericht ook herkennen. Daarom oefenen leraren op school en medewerkers bij bedrijven op precies dezelfde manier. Omdat veel aanvallen beginnen met één klik op een nepmail, leren ze met korte oefeningen waar ze op moeten letten. Ze krijgen bijvoorbeeld een oefenmail en zien daarna wat er niet klopte. Zo worden je juf of meester en de mensen op kantoor elke keer een beetje slimmer dan de oplichters. 

Wist je dat… 

er ook phishing via de telefoon bestaat? Dat heet vishing, van voice (stem) en phishing. phishing via sms smishing wordt genoemd? 

oplichters soms doen alsof ze een familielid zijn, met een bericht als “Hoi mam, dit is mijn nieuwe nummer”? 

je bij de Fraudehelpdesk kunt melden dat je een verdacht bericht hebt gekregen? 

Samenvatting 

Phishing is oplichting met nepberichten. Oplichters doen zich voor als een bekend bedrijf of persoon en proberen je te laten klikken, iets in te vullen of geld over te maken. Je herkent het aan haast, te mooie beloftes, een vreemde afzender en rare links. Twijfel je? Klik dan niet en vraag het aan iemand die je vertrouwt. Scholen en bedrijven beschermen zich ook: met afspraken over het veilig bewaren van gegevens en doordat leraren en medewerkers oefenen met het herkennen van nepberichten. 

Tips voor je spreekbeurt 

Laat een paar voorbeelden zien van echte en nepberichten en laat de klas raden welke nep is. Maak een poster met de kenmerken van een nepbericht. 

Vraag aan het eind wie weleens een raar bericht heeft gekregen. Grote kans dat bijna iedereen zijn vinger opsteekt!