Bijna jarig?
klik hier!



Home   Steenbakkerij

Steenbakkerij

default-thumbnail

Wat vooraf ging

Voordat de mens bestond, miljoenen jaren geleden, vormde zich aan de oever van de Rupel een dikke kleilaag. De baksteennijverheid werd in de dertiende eeuw ingevoerd door de paters van de abdij in Hemiksem. Zij bouwden hun abdij met zelfgemaakte bakstenen. Maar de grote doorbraak van de baksteenindustrie kwam er na de brand van de stad Antwerpen in 1546. De mensen wilden vanaf dan onbrandbare stenen voor hun huizen in plaats van houten huizen. Rond 1900 werkten zo’n 6000 mensen in wel 160 steenbakkerijen in onze Rupelstreek.


De abdij van Hemiksem bestaat nu nog altijd.

In mijn spreekbeurt ga ik het niet teveel hebben over de technische kant van het ‘maken van baksteen’. Ik wil het vooral hebben over hoe de mensen toen leefden, werkten, woonden en over de kinderarbeid.

Uitbuiting

Rond de jaren 1900 waren de steenbakkerijen berucht om hun uitbuiting. De arbeiders verdienden weinig en op de koop toe waren ze verplicht om hun voeding in de winkels van hun bazen te kopen. Men noemde die winkels dan ook de “banwinkels”. Zelfs de huisjes van de arbeiders waren eigendom van de grote bazen. Dus het loon van de arbeiders kwam onrechtstreeks terug in het bezit van de fabriekseigenaars.
In de winter lagen de steenbakkerijen stil omdat het gewoonweg te koud was. Dan waren de arbeiders werkloos en hadden ze geen loon om eten te kopen. Ze waren dan wel verplicht om bij hun bazen geld te lenen. Tijdens de zomermaanden werd dan getracht die schulden terug te betalen door erg hard te werken en heel lang te werken. Dikwijls werkten ze 15 uren per dag. Van 04u00 ‘s morgens tot 21u00 ‘s avonds. Een werkweek duurde van maandagochtend tot zaterdagavond. En op zondagvoormiddag ging men nog gauw wat “gammen”. Dit is de stenen onder droogloodsen stapelen om ze te laten drogen voor ze gebakken worden. Deze droogloodsen waren langwerpige gebouwen. Zie foto. Kleine foto is een gerestaureerde ringoven.

Alle leden van het gezin, ook de kinderen die vaak niet eens 7 jaar oud waren, moesten mee aan het werk. Bovendien woonden deze arbeiders in armzalige huisjes die ook van de steenbakkersbazen waren. Ze waren dus echt wel met handen en voeten gebonden aan hun bazen. Ze werkten vaak voor een hongerloon. Wie lastig was of protesteerde, werd ontslagen. Dat betekende meestal geen loon. Op de andere steenbakkerijen werd je als een herrieschopper aanzien. Dus ander gelijkaardig werk zoeken werd je onmogelijk gemaakt.
Op 9 april 1894 brak er een eerste spontane staking uit (dit was uitzonderlijk in die tijd). Later zouden er nog veel stakingen volgen. Vele arbeiders sloten zich later aan bij de socialistische vakbond. Deze vakbond kwam op voor de rechten van de arbeiders.

De kinderarbeid

De kinderarbeid was verschrikkelijk. Kinderen van nauwelijks 6 à 7 jaar werden door hun vader slaapdronken naar de werkplaats gebracht. Daar moesten ze een hele dag hard werken om dan ‘s avonds weer doodmoe door vader naar huis gebracht te worden. Het ligt voor de hand dat de kindersterfte zeer groot was. In 1853 stierf de helft van de kinderen voor hun 15 jaar!!!!!
De staking waar het daarstraks over ging, was het begin van een lange strijd voor een menswaardig bestaan.

De voeding

De zware arbeid werd enkele keren per dag onderbroken voor het zogenaamde “schaften”. Dit is een korte eetpauze. In de voormiddag was dat rond 09u00, in de namiddag rond 16u00. Om klokslag 12u00 nam men de hoofdmaaltijd. Die bestond uit een stuk brood met wat vet of margarine. Men dronk daarbij wat chicorei( dat was een soort slappe koffie). Nadat de kinderarbeid afgeschaft was, werden de kinderen vroeg in de morgen op pad gestuurd om brood en ‘koffie’ te brengen. het werkende gezin kwam ‘s avonds pas thuis tussen 21u00 en 22u00. Moeder was dan reeds wat vroeger naar huis vertrokken om alvast te koken. Het afgepeigerde gezin werkte de “stoemp” (aardappelpuree met groenten, meestal wortelen of kool, met ajuinsaus) zonder vlees (dat was te duur) snel naar binnen en gingen dan meteen naar bed. Vrije tijd voor de kinderen was onbestaande.

De huisvesting

De huisvesting van de arbeiders was een geval apart. Dikwijls waren de huizen de naam woning onwaardig. De steenbakkerijbazen bouwden tussen de steenbakkerijen goedkope kleine huisjes met slechte verlichting, verluchting en slechts één gootsteen.

Aan deze wasbak moest men wassen, afwassen en zichzelf wassen. De lager gelegen huizen overstroomde dikwijls door de Rupel. Riolering en deftige straten waren er niet. De huisjes waren 3 m breed en hadden een klein venstertje. Binnenin was er een woonkamer en onder het lage dak 2 slaapruimten met piepkleine dakvenstertjes. In deze woningen moesten vaak erg grote gezinnen met z’n allen slapen. Keuze was er niet: wou men op de steenbakkerij werken, dan werd je verplicht om in een huisje van de patroon te wonen. De huurprijs bedroeg in 1913 net 9 frank (€ 0,24). Dat was in die tijd erg veel geld.

De terugval

In de jaren ’60 kwam er stilaan concurrentie van andere bouwmaterialen, zoals beton. De aanmaak van bakstenen gebeurde meer en meer met machines. Maar voor de vele kleine baksteenfabrikanten waren die investeringen te duur. Gevolg; zij moesten hun deuren sluiten of gingen failliet. Vele schouwen werden gedynamiteerd, waardoor ze als kaartenhuisjes in mekaar stortten. Vandaag de dag zijn er nog maar een paar steenbakkerijen in werking.

Toerisme

De Rupelstreek heeft nadien moeilijke tijden moeten doorstaan. Vandaag de dag kan je het zware werkverleden nog opsnuiven in heel wat musea. De oude kleiputten hebben allang een andere bestemming gekregen: woonwijk, visputten, recreatiedomein…en soms een stortplaats. De geschiedenis van de Rupelstreek werd door Willy Vandersteen prachtig weergegeven in het volgende stripalbum van Suske & Wiske.

Wil je Rupelstreek bezoeken? Dat kan hoor. De links hieronder kunnen je alvast helpen!!

 





    Geef een reactie

    Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

    *



    Aardrijkskunde Aardbevingen
    Aardplaten
    Aarde
    Aboriginals (Australië)
    Biesbosch
    Chinese Muur
    Eskimo
    Flora en Fauna van Antarctica
    Heelal
    Jungle
    Jungle
    Kometen en Meteorieten
    Milieuvervuiling Curaçao
    Mont Blanc
    Noordzee
    Spratly Eilanden
    Tropisch regenwoud
    Vulkaan
    Vulkanen
    Weer
    Weer

    Beroepen
    Apotheker
    Architect
    Boerderij (Boer)
    Brandweer
    Clowns
    Dierenarts
    Dierenarts
    Dierenverzorger
    Douane(smokkelen)
    Goochelaar
    Kok
    Politie
    Schoonheidsspecialiste
    Stewardess
    Tandarts
    Tandarts
    Timmerman
    Uitvaartverzorger
    Verpleging

    Dieren
    Amerikaanse Stafford
    Amerikaanse Zeearend
    Apen
    Apenheul
    Bearded Collie
    Beren
    Bever
    Bij
    Bijen
    Cavia
    Cavia
    Chinchilla
    Degoe
    Dierentuin
    Dinosauriërs
    Dolfijn
    Dolfijnen
    Duitse Herder
    Dwerghamsters
    Eekhoorn
    Eenden
    Emoe
    Ezel
    Fjordenpaard
    Fret
    Giraffe
    Golden Retriever
    Goudvis
    Goudvis
    Grijze Roodstaart Papegaai
    Haaien
    Hamerhaai
    Dieren (vervolg)
    Hamster
    Hamsters
    Herten
    Honden
    Ijsbeer
    IJsberen
    Inktvissen
    Jack Russel
    Kameleon
    Kangoeroe
    Katachtigen
    Kat
    Katten
    Kikkers
    Koe
    Konijn
    Konijnen
    Krokodillen
    Krokodillen
    Lastdieren
    Leeuw
    Lieveheersbeestje
    Lieveheersbeestje
    Lynx
    Lynxen
    Mieren
    Nertsen
    Neushoorns
    Olifant
    Olifant (Kai Mook)
    Orka
    Paarden
    Paarden
    Paardenkliniek
    Panda
    Papegaaien
    Pijlgifkikker
    Pinguïns
    Postduiven
    Ratten en muizen
    Regenworm
    Schapen
    Slakken
    Spinnen
    Stokstaartjes
    Tijger
    Toekan
    Torenvalk
    Uilen
    Uilen
    Zwijnen
    Vlaamse Gaai
    Vleermuizen
    Vlinders
    Vogelbekdier
    Vogelspinnen
    Vos
    Walvis
    Wandelende takken
    Wespen
    Wilde Konijn
    Varkens
    Wolf
    Zebra
    Zeehond
    Zeehond
    Zeepaardje
    Zeeschildpad
    Zeesterren
    Zwarte weduwe
    Eten en Drinken
    Aardappel
    Alcohol
    Bier
    Brood
    Chocolade
    Coca Cola
    Drop
    Frikadel
    Frisdrank
    IJs
    Kaas
    Kauwgom
    Koffie
    Koffie
    Mosterd
    Pinda
    Snoep
    Snoep
    Suiker
    Thee
    Water
    Zoethout
    Zuivel

    Feesten
    Carnaval
    Halloween
    Halloween
    Koningsdag
    Sinterklaas
    Sinterklaas
    Valentijnsdag
    Vuurwerk

    Geschiedenis
    Apple
    Auto
    Auto
    De 7 wereldwonderen
    Dierentuin
    Dinosauriërs
    Eerste bewoners Nederland
    Eerste Wereldoorlog
    Ferrari
    Fiets
    Geld
    Giethoorn
    Glas
    Heksen
    Horloges
    Hunebedden
    Internet
    Kastelen
    Katten
    Kinderarbeid
    Knikkeren
    Mahadma Ghandi
    Mode
    Monster van Loch Ness
    Motorfiets
    Otzi de Gletsjermummie
    Paspoort
    Piramides
    Piraten
    Poep
    Ruimtevaart
    Slaven
    Sluis bij Hengelo
    Spyker(auto)
    Steenbakkerij
    Strips
    Telefoon
    Televisie
    Theo van Gogh
    Titanic
    Toetanchamon
    Trein
    Trekker
    Vikingen
    Vuur
    Vuurtoren
    Watersnoodramp 1953
    YouTube
    Zwitsers zakmes
    Gezondheid
    ADHD
    Aids
    Albino
    Alzheimer
    Anorexia nervosa
    Astma
    Autisme
    Baby's in het ziekenhuis
    Beugel
    Blindengeleidehonden
    Donor
    Doofheid
    Dyslexie
    Ebola
    Epilepsie
    Galstenen
    Gebit
    Gehandicapte kinderen
    Gehandicapten
    Gewicht
    Hart- en vaatziekten
    Hersenen
    Kanker
    Kanker
    Kanker (werkstuk)
    Kunstogen
    Menselijk lichaam
    Nierziekte
    Oog
    Pest
    Prematuur(te vroeg geboren)
    Roken
    Seksuele Voorlichting
    Skelet
    Slapen
    Spijsvertering
    Stem
    Syndroom van Down
    V.S.D
    Virussen
    Zonneziekte(EPP)
    Zweten

    Landen en Steden
    Amerika
    Amsterdam
    Antarctica
    Argentinië
    Argentinië
    Australië
    Brazilië
    Canada
    China
    Cyprus
    Engeland
    Frankrijk
    Galápagos eilanden
    Gran Canaria
    Groot Brittannië
    Indonesië
    Italië
    Italië
    Japan
    Kreta
    Las Vegas
    Marokko
    Monaco
    Nederland
    Nepal
    New York
    Nieuw Zeeland
    Noorwegen
    Oman
    Oostenrijk
    Overijssel
    Paaseiland
    Parijs
    Portugal
    Portugal
    Rotterdam
    Singapore
    Spanje
    Suriname
    Terschelling
    Tibet
    Turkije
    Vlieland
    Zuid Afrika
    Zwitserland
    Personen / Personages
    Adolf Hitler
    Anne Frank
    Barack Obama
    Donald Duck
    Francine Oomen
    Koningin Juliana
    Koningin Maxima
    Mahatma Ghandi
    Maradona
    Martin Luther King
    Max Verstappen
    Nelson Mandela
    Rembrandt
    Rembrandt(2)
    Steve Irwin

    Natuurkunde
    Bliksem
    Elektriciteit
    Vuur
    Vuur
    Windenergie
    Zonne-energie

    Overige
    Afvalverwerking
    Baboesjka
    Benzine
    Bijgeloof
    Bio-industrie
    Circus Herman Renz
    De Kameleon
    De Kameleon(2)
    Dierenmishandeling
    Doping in de sport
    Drinkwater
    Dromen
    Drugs
    Efteling
    Games
    Gevangenis
    Goud
    Hoe kom ik hoog in Google
    Islam
    Jeugdgevangenis
    Kalk en kalkaanslag
    Kinderboekenweek
    Kindermishandeling
    Kindsoldaten
    Kleuren
    Labyrint
    Lego
    Lelijke Eend (Auto)
    Liefde
    Luchtballon
    Luchtvervuiling
    Make-up
    Make-up
    Mode
    Monstertrucks
    De Optimist (Zeilboot)
    Parfum
    Pasadia Bibito Pin
    Pesten
    Piercings
    Racisme
    Scheiden
    Stenen
    Tuinieren
    Varkensboerderij
    Vervoer
    Vliegtuigen(werkstuk)
    Wereldwinkel
    Bungalowparken Nederland

    Muziek
    Beethoven
    Breakdance
    Dansen
    Dwarsfluit
    Gitaar
    Harmonieorkest
    Hiphop
    Keyboard
    Orkest
    Viool

    1939 - 1945
    Hitler
    Anne Frank
    Holocaust
    Jehova’s Getuigen in WO2
    Onderduiken
    WO2
    Tweede Wereldoorlog
    Sporten
    Ajax
    Atletiek
    Autoracen
    Ballet
    Basketbal
    Bowlen
    Dansen
    Darten
    Duiken
    Duivensport
    Elfstedentocht
    Handbal
    Hockey
    Judo
    Klimmen
    Majorette
    Motorcross
    Olympische Spelen
    Paardrijles
    Paardrijles en Verzorging
    Poker
    Postduiven
    Rugby
    Schaatsen
    Scouting
    Scouting
    Skaten
    Skiën
    Sportvissen
    Tang Soo Do (vechtsport)
    Tennis
    Tour de France
    Turnen
    Turnen
    Twirling
    Voetbal
    Yoga
    Zeevissen

    Spreekbeurt Engels
    Earthquakes
    Energy
    Food

    Organisaties
    Amnesty International
    Fair Trade
    De Kindertelefoon
    Kids Tegen Geweld
    Ronald McDonald Kinderfonds
    Unicef
    Sloppenwijken
    Wereld Natuur Fonds
    Zeehondencreche

    Organisaties met Eigen Spreekbeurt(pakket)
    Artsen Zonder Grenzen
    Asielzoekers
    Astma
    Blind en Slechtziend
    De Kindertelefoon
    Dokters van de Wereld
    Gehandicapte kids
    Het Colombinehuis
    Het Rode Kruis
    Kustwacht
    Roken
    Schildpaddensite
    Sterrenwacht
    Stichting Wakker Dier
    Traumahelikopter
    Unicef
    Vliegeren
    War Child
    WNF
    Dierenpark Emmen
    Alle Spreekbeurtpakketen